Федерация тарихы

Қазақстандағы еркін және грек-рим күресінің даму тарихы

Қазақстан жері - даңқы қазақ даласын жер жарған хас батырларды дүниеге әкелген киелі мекен. Халық аңыздары мен ертегілерінен бала күнімізден түрлі тартыста бел сыбанып күштерін сынаған жас палуандардың жекпе-жектері туралы оқып келеміз. Ешқандай қарусыз палуандар бір-бірінің жауырынын жерге тигізу үшін арпалысқан. Қазақтың бірде-бір сауық кеші палуандар күресінсіз және ойнап жүріп мүмкін емес алып заттарды көтеретін баһадүрлердің өнерінсіз елестету мүмкін болмаған.

Әсіресе баһадүрлік өнерден Қазақстан тарихында Балуан Шолақтың алатын орны ерекше. Талантты жастарды салауатты өмір салтын ұстануға шақырған бірден – бір талант иесі бұл. Кәсіби күреспен Балуан Шолақ айналысқан емес. Оны бәрінен бұрын өзінің алпауыт күшін көрсете алатындығы қызықтырған. Дәл осы қазақстандық алып күш иесі Балуан Шолаққа ресми емес түрде тіркелген 816 келі тиесілі.

Тұңғыш кәсіби палуан ретінде қазақ халқы Қажымұқан Мұңайтпасовты пір тұтады. Спортшының еншісінде халықаралық дәрежедегі көптеген медальдар бар. Әлемдік біріншіліктердің барлығында Қажымұқан өзінің жеңістерімен дүр сілкіндіретін. Мұңайтпасов қажырлы еңбектерінің арқасында қолы жеткен жетістіктерінің үшін «»Қазақ халқының батыры» атағына ие болды.

Қажымұқан Мұңайтпасов қазақстандықтардың халықаралық дәрежеде күреспен айналысуына жол көрсетті. Кеңес одағының құрамасында жүрген қазақ палуандары Мұңайтпасовтың ізін басты. 40-шы жылдары күрес (еркін және грек-рим) Қазақстанда спорттың түрі ретінде кеңінен дами бастады. Көп ұзамай 1947 жылы біздің еліміздің өкілдері грек-рим күресінен болған бүкілодақтық чемпионатқа қатысты. Қазақ даласының жарқын палуандарының бірі Қайрат Байдосов сол кезде бірінші болып ССРО спорт шебері атағына қол жеткізді. Дәл сол кезде қазақстандық палуандар әлемдік күрес элитасына енді.

1964 жылы грек-рим күресінен Қазақстанның тұңғыш олимпиадалық чемпионы және ССРО еңбегі сіңген спорт шебері атағын Анатолий Колесов олжалады. Дәл Колесовтың алтын медалінің арқасында Қазақстанның медальдар қоржыны жылдам майлана түсті. Бүкіл жер шарын шарлаған қазақ палуандарының қанжығасы олжасыз қалған емес. Біздің спортшылар жыл сайынғы турнирлерде, оған қоса еуропалық, азиадалық біріншіліктерде, Олимпиадалық және әлем чемпионаттарында мүмкін емес рекордтарға қол жеткізді. Сонымен бірнеше дүркін жүлделер мен олимпиаданың жеңімпаздары атанған палуандарымыз келесідей: Валерий Резанцев, Жақсылык Үшкемпіров, Шәміл Серіков, Анатолий Назаренко, Игорь Ростоцкий, Дәулет Тұрлыханов, Юрий Мельниченко, Мәулен Мамыров.

Алғашқы жиырма бірінші жүздылық қазақ палуандарының Олимпиада ойындарында, әлем чемпионаттары, Еуропа және Азия чемпионаттарында жарқын өнерімен көзге түсіп, Отанымыздың мәртебесін асқақтатқан нәтижелерге толы болды.

Қазақстандағыәйелдеркүресініңтарихы

Қазақстандағы әйелдер күресі танымал, әрі дәстүрлі спорт түріне айналып үлгермей –ақ, біздіңспортшыларбірқатаржетістіктергежетіпүлгерді. Әйелдеркүресініңсәттіқадымдарыныңбірі 2007 жылы Бакудегі әлем чемпионатында орын алды. Ол кезде Ольга Смирнова «күміс», ал Елена Шалыгина мен Ольга Жанибекова қоржынын «қоламен» толықтырды.

Араға жыл салып Олимпиада ойындарындағы палуан қыздарымыздың көптен күткен дебютіне куәгер болдық. Пекин Олимпиадасынан Елена Шалыгина қола медальмен оралды. Сол 2008 жылы Токиодағы әлем чемпионатынан Жұлдыз Эшимова-Туртбаева «күміс» олжалап қайтты.

2009 жылы Қазақстанның спортшылары жемісті жеңістерін тойлауды жалғастыра берді. Паттайя қаласында (Таиланд) өткен әлем чемпионатынан қыздар құрамасы қоржынға бірден төрт медаль салды. «Алтын» алқа Елена Шалыгина мен Татьяна Бакатюктің, күміс Жұлдыз Эшимова-Туртбаеваға, ал қола Айым Әбділдинаға бұйырды. Сондай –ақ, ұлттық құраманың мүшесі Дарья Карпенко Азия чемпионатының бағдарламасына алғаш рет енгізілген жағажай күресінен қола медальға ие болды.

Хернингте (Дания) әйелдер арасындағы күрестен болған әлем чемпионатында Елена Шалыгина үшінші орынға табан тіреп, қола медаль ғана еншіледі. Алайда Бакудегі Алтын Гран-Придің финалдық тартысында Татьяна Бакатюк қарсыластарынан алтын медальды жұлып алды.

Алдағы жылы үндінің Дели қаласында өткен кезекті Азия чемпионатында қазақстандық қыздар жалпыкомандалық есепте үшінші орынды қанағат тұтты. Алтын Гюзель Манюроваға, күміс Жулдыз Эшимова-Туртбаеваға, қола Ольга Жанибековаға бұйырды. 2010 жылғы тартыс басқаларға қарағанда сәтті өтті. Алтын Гран-Придің финалдық айқасында Елена Шалыгина мен Жулдыз Эшимова-Туртбаева алтын олжаласа, күмісті Айым Абдильдина мен Гюзель Манюрова иемденді.

Қазақстандық спортшы қыздардың шеберлік көрсеткен кезі Гуанчжоудағы (Қытай) XVI жазғы Азиада ойындарында орын алды. Онда Елена Шалыгина алтын, Айым Абдильдина мен Гюзель Манюрова бір –бірден қола олжалады.

2011 жылы Ташкенттегі Азия чемпионатында Гюзель Манюрова «алтын» алқа иемденсе, ал Айым Әбділдина мен Татьяна Захарова қола медальға қол жеткізді. 2012 жылы Лондон Олимпиадасында Гюзель «қоладан» алқа тағынды.

2013 жылы әлемдік спорт тағы да екі жаңа палуан қыздардың атын анықтады. Республика құрамасы Италиядағы гран-приден бір алтын, екі күміспен жалпыкомандалық есепте екінші орынға жайғасты. 51 келі салмақ санатында қол жеткен «алтын» Татьяна Аманжолдың еншісінде. Күміс Джулия Сатымбекова мен Эльмира Сыздыковаға бұйырды.

Белгілі болғандай, бізде жыл сайын қазақстандық спорт пен әйелдер күресін алға жетелеуде үлес қосып жатқан спортшылар көп-ақ. Осы тұрғыдан жаттықтырушылар құрамы жаңа спортшыларды тәрбиелеуді міндет тұтып отыр. Елімізде кәсіби әйелдер күресінен сегіз бөлімше жұмыс істейді. Білікті және тәжірибелі жаттықтырушылардың жетекшілігімен күрестің құдыретін қыздар қауымы көбірек түсініп, олардың саны күн санап артып келеді.

Әлеуметтік желідегі парақшалар